Wat doet langdurige stress met je gezondheid? Ontdek de gevolgen

Kernboodschappen van dit artikel (leestijd 8 minuten)

• Stress hoort erbij: Korte spanning helpt je presteren. Het wordt pas een probleem als het te lang duurt en je te weinig herstelt.

• Twee soorten gevolgen: Langdurige stress heeft directe gevolgen voor je gezondheid. Daarnaast gaan sommige mensen ongezonder leven door stress.

• Directe gevolgen: Stress heeft invloed op veel systemen in je lichaam. Zoals je hormonen, stofwisseling, hart- en bloedvaten, darmen en immuunsysteem.

• Indirecte gevolgen: Vaak gaan mensen bij stress zich anders gedragen. Ze gaan bijvoorbeeld minder bewegen, anders eten of slechter slapen. Als dit lang duurt, kan dit zorgen voor gezondheidsproblemen.

• Herstel is mogelijk: Je lichaam is veerkrachtig. Met genoeg rust en herstel komt je stresssysteem weer in balans.

1. Wanneer wordt stress schadelijk?

Een beetje stress is gezond. Het helpt je om scherp te blijven en goed te presteren. Bij stress schakelt je lichaam over op de overlevingsstand. Is de stressvolle situatie voorbij? Dan hoort je lichaam weer tot rust te komen. Zolang je voldoende herstelt, is dat geen probleem. Herstel je niet of onvoldoende? Dan kan langdurige stress ontstaan. Dit wordt ook wel chronische stress genoemd. Je lichaam staat dan te lang onder spanning. Dit kan ook leiden tot een burn-out.

Ben je benieuwd hoe je langdurige stress herkent? Dat ontdek je in het artikel ‘Altijd spanning? Zo ontstaat langdurige stress en herken je het.’

2. Wat doet stress met je gezondheid?

Langdurige stress heeft op twee manieren invloed op je gezondheid.

• Direct: Als je stresssysteem te lang actief blijft, belast dat bijna elk systeem in je lichaam.

• Indirect: Langdurige stress heeft vaak ook invloed op je leefstijl. Je slaapt bijvoorbeeld slechter, beweegt minder, eet ongezonder of grijpt vaker naar alcohol of sigaretten. Deze gewoonten kunnen gezondheidsproblemen veroorzaken of de klachten door langdurige stress verder verergeren.

2.1 De directe invloed van stress op je gezondheid

Deze stressreactie is normaal en helpt je om snel te reageren als dat nodig is. Maar als je stresssysteem te lang actief blijft, kan het uit balans raken. Ook kan een sluimerende ontsteking ontstaan. Die kan veel processen in je lichaam verstoren en speelt een rol bij veel gevolgen van langdurige stress ^[2,3] Hieronder lees je meer over wat langdurige stress kan doen met je gezondheid.

Je hormonen en stofwisseling

Cortisol speelt een belangrijke rol bij de stressreactie. Het helpt je lichaam om energie vrij te maken, regelt je dag- en nachtritme en remt ontstekingen. Normaal volgt cortisol een vast ritme. In de ochtend is de hoeveelheid het hoogst, zodat je goed wakker wordt. In de avond daalt deze weer, zodat je lichaam tot rust kan komen.

Bij langdurige stress kan dit ritme verstoord raken. Dat betekent niet dat je cortisol de hele dag verhoogd is. Vaker verandert het moment waarop cortisol vrijkomt of reageert je lichaam er minder goed op. Daardoor werkt de natuurlijke rem op ontstekingen minder goed.

Ook je stofwisseling kan hierdoor veranderen. Langdurige stress hangt samen met insulineresistentie. Dat betekent dat je lichaam minder goed reageert op het hormoon insuline. Je bloedsuiker kan dan minder stabiel worden en er kan meer vet worden opgeslagen rond je buikorganen. Dit zijn belangrijke risicofactoren voor metabole disfunctie en diabetes type 2 ^[4,5].

Stress veroorzaakt deze aandoeningen niet direct. Wel kan langdurige stress eraan bijdragen dat ze makkelijker ontstaan. De rest van je leefstijl speelt hier ook een grote rol, zoals weinig bewegen en het eten van veel bewerkte voeding.

Je hart en bloedvaten

Blijft je stresssysteem lange tijd actief? Dan blijft je lichaam als het ware in de actiestand staan. Daardoor zijn je hartslag en bloeddruk gemiddeld hoger. Dat is op korte termijn geen probleem. Maar als je bloeddruk langere tijd verhoogd blijft, kan dat je bloedvaten beschadigen.

Ook de sluimerende ontsteking speelt hierbij een rol. Langdurige stress hangt samen met laaggradige ontstekingen die kunnen bijdragen aan aderverkalking. Daarbij worden je bloedvaten langzaam nauwer en stijver. Hierdoor neemt het risico op hart- en vaatziekten toe, zoals een hartinfarct of beroerte ^[5].

Ook andere gevolgen van langdurige stress kunnen dit risico verder vergroten. Zoals slechter slapen, een hogere bloeddruk en andere veranderingen in je leefstijl.

Je spijsvertering en darmen

Je darmen en je hersenen staan voortdurend met elkaar in verbinding. Dit wordt ook wel de darm-hersen-as genoemd. Daardoor voel je stress soms letterlijk in je buik.

Tijdens stress krijgt je maag-darmkanaal minder bloed. Je lichaam richt zich dan vooral op de zogenoemde vecht-of-vluchtreactie. Daardoor gaat er tijdelijk minder bloed naar je spijsvertering. Mogelijk kan ook de samenstelling van de bacteriën in je darmen veranderen door stress.

Houdt de stress langere tijd aan? Dan kunnen klachten zoals buikpijn, een opgeblazen gevoel of een wisselende stoelgang erger worden. Bijvoorbeeld bij het prikkelbaredarmsyndroom (PDS). Ook lijkt langdurige stress invloed te hebben op de darmwand en op ontstekingen in je lichaam ^[6].

Je afweer en ontsteking

Stress heeft verschillende effecten op je afweer. Een korte periode van stress kan je afweersysteem tijdelijk activeren. Houdt de stress langer aan? Dan gebeurt vaak het tegenovergestelde. Je afweer werkt minder goed en de ontsteking in je lichaam neemt juist toe.

Langdurige stress hangt daarom samen met:

• een grotere kans op infecties;

• tragere wondgenezing;

• hogere ontstekingswaarden in je bloed.

Deze aanhoudende laaggradige ontsteking speelt waarschijnlijk een belangrijke rol bij veel gevolgen van langdurige stress. Ook kan het bijdragen aan het ontstaan of verergeren van verschillende chronische aandoeningen ^[7].

Je slaap en herstel

Stress en slaap beïnvloeden elkaar. Langdurige stress kan ervoor zorgen dat je moeilijker in slaap valt, vaker wakker wordt of minder diep slaapt. Andersom geldt hetzelfde. Slaap je te weinig? Dan word je gevoeliger voor stress en kan je lichaam meer cortisol aanmaken.

Dat is vervelend, omdat je lichaam juist tijdens je slaap herstelt. Je hormonen, afweer en hersenen hebben die rust nodig. Als je langere tijd slecht slaapt, raakt je stresssysteem nog verder uit balans ^[2]. Zo kunnen stress en slecht slapen elkaar blijven versterken.

Je hersenen en stemming

Je hersenen hebben ook last van langdurige stress. Dit lijkt vooral zo te zijn voor de gebieden die belangrijk zijn voor je geheugen, concentratie, emoties en het nemen van beslissingen.

Daardoor kun je merken dat je vergeetachtiger bent, je minder goed kunt concentreren of sneller geïrriteerd raakt. Ook speelt langdurige stress een rol bij het ontstaan en verergeren van klachten zoals angst en somberheid ^[2,8].

2.2 De indirecte invloed van stress op je gezondheid

Langdurige stress heeft niet alleen direct invloed op je lichaam. Het verandert vaak ook je gewoonten. Daardoor kunnen gezondheidsproblemen ontstaan of verergeren ^[2].

Niet iedereen reageert hetzelfde op stress. Toch zie je vaak dat mensen bij langdurige stress:

• Minder bewegen:Door vermoeidheid of een vol hoofd heb je vaak minder energie om te sporten of een wandeling te maken ^[9]. Terwijl bewegen juist helpt om spanning te verminderen en je hart, spieren en stofwisseling gezond te houden.

• Anders gaan eten:De één krijgt meer trek, de ander juist minder. Veel mensen kiezen vaker voor snelle, energierijke voeding. Op de lange termijn kan dat bijdragen aan gewichtstoename, vooral rond de buik ^[10].

• Slechter slapen:Als je slecht slaapt, is het vaak ook lastiger om de volgende dag gezonde keuzes te maken. Zo kunnen stress en slecht slapen elkaar blijven versterken.

• Vaker iets gebruiken om te ontspannen:Denk aan alcohol, cafeïne of een avond lang op je telefoon of achter de televisie. Dat voelt op dat moment misschien prettig, maar op de lange termijn kan het stress juist versterken ^[11].

• Minder tijd nemen om te herstellen:Een volle agenda laat vaak weinig ruimte voor rust, terwijl je lichaam die juist nodig heeft.

Zo kan een vicieuze cirkel ontstaan. Stress zorgt ervoor dat gezonde gewoonten onder druk komen te staan. Die veranderingen kunnen vervolgens de stress en de gezondheidsklachten weer versterken.

3. Je lichaam kan herstellen

Gelukkig kan die cirkel ook de andere kant op werken. Kleine veranderingen in je leefstijl kunnen juist helpen om je stress te verminderen en je lichaam meer ruimte te geven om te herstellen. Je lichaam is ook veerkrachtig. Als je stresssysteem voldoende rust en herstel krijgt, kan het weer beter in balans komen. Meestal begint dat met kleine, haalbare veranderingen.

Vaak draait herstel om twee dingen. Het verminderen van druk en zorgen voor meer herstel. Waar je het beste begint, hangt af van jouw situatie. In dit artikel lees je hoe je je stress kunt verminderen. Merk je dat je snel in de stress schiet, ook als er niet veel druk is? Ontdek dan in dit artikel hoe je veerkrachtig om gaat met stress.

4. Conclusie

Langdurige stress kan je gezondheid op twee manieren raken. Enerzijds doordat het bijna elk systeem in je lichaam belast. En anderzijds doordat je door stress vaak anders gaat leven. Deze twee gevolgen versterken elkaar ook.

Precies daarom is het belangrijk om aan je stress te werken. En als je je stresssysteem genoeg rust geeft, kan het herstellen. Weet je niet waar je moet beginnen? In dit artikel lees je hoe je met 6 praktische stappen werkt aan minder stress.