Ga naar inhoud
De overgang en leefstijl - Dr Maaike de Vries en gyneacoloog Dr Manon Kerkhof Inschrijven
Je Leefstijl Als Medicijn
epilepsie en leefstijl

Epilepsie

Voeding maakt verschil

Epilepsie veroorzaakt aanvallen door verstoringen in de hersenen. Naast medicatie kan vooral voeding een verschil maken. Het ketogeen dieet wordt al meer dan honderd jaar ingezet bij epilepsie.

Wat is epilepsie?

Bij epilepsie krijg je herhaaldelijk aanvallen door plotselinge ontregeling van elektrische signalen in je hersenen. Groepen hersencellen worden tijdelijk te actief en werken niet meer goed samen. Artsen spreken van epilepsie wanneer je twee of meer aanvallen hebt gehad.

Aanvallen ontstaan wanneer het evenwicht in je hersenen tussen stimuleren en remmen verstoord raakt. Sommige signalen maken hersencellen sneller actief (glutamaat), terwijl andere de activiteit afremmen (GABA). Als de remmende invloed te zwak wordt, kunnen groepen cellen plots tegelijk vuren. Dat is een aanval.

In Nederland leven naar schatting 200.000 mensen met epilepsie. Dat is ongeveer 1 op de 90 personen. Elk jaar krijgen zo'n 10.400 mensen voor het eerst de diagnose.

De rol van hersenenergie

Je hersenen zijn echte energieverbruikers. Ze vormen maar 2% van je lichaamsgewicht, maar gebruiken bijna 20% van je totale energie. Normaal gesproken komt die energie uit glucose (suiker). Maar bij epilepsie kan een sterk glucose-gedreven energiehuishouding de aanvalsdrempel verlagen. Dat maakt het interessant om te kijken naar alternatieve brandstof voor je hersenen: ketonen.

Het ketogeen dieet: een bijzondere geschiedenis

In 1921 ontwikkelde arts Russell Wilder aan de Mayo Clinic het ketogeen dieet als behandeling voor kinderen met epilepsie. Bij dit dieet eet je heel weinig koolhydraten en relatief veel vetten. Je lichaam schakelt dan over op ketonen als brandstof voor je hersenen. Die ketonen lijken de balans tussen prikkelende en remmende signalen te verschuiven richting meer remming. Dat kan leiden tot minder aanvallen.

Bij kinderen met therapieresistente epilepsie ervaart 40 tot 60% een vermindering van aanvallen van minstens 50%. Ongeveer 10 tot 15% wordt zelfs volledig aanvalsvrij. Bij volwassenen bereikt 30 tot 50% een vergelijkbare daling, maar therapietrouw is een grotere uitdaging. Mildere varianten zoals therapeutische koolhydraatbeperking (tot 50 gram per dag) zijn makkelijker vol te houden en geven ook verbeteringen tot 40% minder aanvallen.

De darm-hersen-as

Je darmen en hersenen zijn nauw met elkaar verbonden via de darm-hersen-as. Darmbacteriën beïnvloeden via stofwisselingsproducten en zenuwsignalen hoe je hersenen reageren. Veranderingen in voeding, vooral bij ketogene diëten, kunnen de samenstelling van darmbacteriën veranderen. Dat hangt samen met betere aanvalscontrole. Het onderzoek hiernaar staat nog in de kinderschoenen, maar de eerste resultaten zijn veelbelovend.

Leefstijl bij epilepsie

Ontdek hoe leefstijl je kan helpen bij het omgaan met epilepsie

Voeding

Voeding is de belangrijkste leefstijlpijler bij epilepsie. Het ketogeen dieet vermindert aanvallen bij 40 tot 60% van de kinderen en 30 tot 50% van de volwassenen. Mildere koolhydraatbeperking (tot 50 gram per dag) geeft ook verbeteringen tot 40% minder aanvallen. Een vezelrijk eetpatroon ondersteunt de darmgezondheid en daarmee indirect je hersenen. Overleg altijd met je arts of diëtist.

Meer over voeding

In één oogopslag

Onderstaande infographic vat de belangrijkste leefstijladviezen bij epilepsie samen, per pijler. Handig om te bewaren of te delen.

Je Leefstijl als Medicijn · Epilepsie

Epilepsie: wat voeding kan doen

Medicatie helpt veel mensen, maar niet iedereen wordt aanvalsvrij. Koolhydraatarme voeding is de best onderzochte aanvulling, samen met slaap, beweging en steun bij spanning.

Ketogeen dieet

  • Kinderen bij wie medicatie tekortschiet

    Ongeveer 40 tot 60 procent krijgt minstens de helft minder aanvallen

  • Helemaal aanvalsvrij

    Ongeveer 10 tot 15 procent van die kinderen wordt aanvalsvrij

  • Bij volwassenen

    Ongeveer 30 tot 50 procent kan minstens de helft minder aanvallen bereiken

Milder alternatief

  • Tot 50 gram koolhydraten per dag

    Maaltijden blijven flexibeler dan bij streng ketogeen

  • Iets minder uitgesproken

    Tot 40 procent daling van het aantal aanvallen, circa 10 procent klachtenvrij

  • Beter vol te houden

    Vooral bij jongeren en volwassenen met werk en sociaal leven

Slaap

  • Vaste bedtijden

    Stabiele slaap lijkt samen te gaan met minder aanvallen

  • Doorbreek de vicieuze cirkel

    Aanvallen verstoren de slaap en slechte slaap lokt aanvallen uit

Beweging

  • Matig bewegen lijkt veilig

    Het geeft geen toename van aanvallen; dat oude idee is achterhaald

  • Kwaliteit van leven

    Kan gemiddeld 4 tot 9 procent beter worden, bij kinderen en volwassenen

Ontspanning

  • Ongeveer de helft

    Ervaart stress, angst of somberheid bij epilepsie

  • Gedragstherapie en mindfulness

    Beter mentaal welzijn en dagelijks functioneren

  • Effect op de aanvallen zelf

    Nog onduidelijk; hier is meer onderzoek voor nodig

Doe het niet alleen

  • Altijd medische begeleiding

    Voorkomt tekorten, elektrolytproblemen en darmklachten

  • Laat je cholesterol prikken

    Het dieet kan het slechte LDL-cholesterol verhogen

Sterkste hefbomen

Het ketogeen dieet is het sterkst onderbouwd; een mildere koolhydraatbeperking is makkelijker vol te houden, met net iets minder uitgesproken resultaat.

Geen medisch advies. Voeding vervangt anti-epileptica niet. Stop of verander nooit zelf iets aan je medicijnen, maar bespreek dat met je neuroloog. Start een ketogeen of koolhydraatarm dieet alleen met begeleiding van arts en diëtist, en niet bij een stofwisselingsstoornis waarbij je vet slecht verwerkt.

Je Leefstijl als Medicijn

Poster als pdf

Onderbouwing in het artikel Epilepsie: wat kan je van voedingsaanpassingen verwachten?. Reviewer: Ass. prof. dr. Eline Dekeyster (Neurobioloog | Ass. prof. cognitieve neurowetenschappen, Universiteit Leiden | Hoofd onderzoeksgroep Lifestyle Brain Interaction).

Aan de slag met leefstijl

Praktische hulpmiddelen om vandaag nog te beginnen

Epilepsie en leefstijlSupportgroep

Epilepsie en leefstijl

Supportgroep voor mensen met epilepsie die werken aan een gezonde leefstijl.

Word lid van de groep
Kennis Stichting Je Leefstijl Als Medicijn

Kennis

Je leefstijl veranderen? Dit is bekend over leefstijl en aandoeningen.

Ontdek onze kennisbank
Wat eten we vandaag? Stichting Je Leefstijl Als Medicijn

Recepten

Tips en recepten voor koolhydraatarm of ketogeen eten. Speciaal interessant bij epilepsie.

Bekijk recepten
Webinars Stichting Je Leefstijl Als Medicijn

Webinars

Ervaringsdeskundigen en artsen geven gratis webinars. Kijk ze terug of schrijf je in.

Bekijk webinars
Materialen Stichting Je Leefstijl Als Medicijn

Materialen

Aan de slag met een leefstijldagboek? Hier vind je trainingen en handige materialen.

Download materialen

Wat zegt de wetenschap?

Het ketogeen dieet is een van de best onderzochte voedingsinterventies bij epilepsie. Een grote Cochrane-review (Martin-McGill 2020) bevestigt dat 40 tot 60% van de kinderen met therapieresistente epilepsie minstens 50% minder aanvallen krijgt. Bij volwassenen tonen overzichtsstudies vergelijkbare resultaten bij 30 tot 50% van de deelnemers. Mildere koolhydraatbeperking biedt een haalbaar alternatief met verbeteringen tot 40% minder aanvallen. Onderzoek naar de darm-hersen-as laat zien dat voedingsveranderingen de samenstelling van darmbacteriën beïnvloeden, wat samenhangt met betere aanvalscontrole.

Artikelen over Epilepsie

Epilepsie en leefstijlArtikel

Epilepsie en leefstijl

Epilepsie en leefstijl. Door bewuste keuzes te maken in hoe we leven, eten, bewegen en omgaan met stress, kunnen we streven naar een leven met minder aanvallen.

Lees meer
Visoliecapsules uit een wit potje op een licht oppervlak.Artikel

Vitamine D bij epilepsie

Onderzoeksverslag van dr. Ilona Wilmont, expert en ervaringsdeskundige over Vitamine D: een essentiële schakel bij het verminderen van epilepsieaanvallen.

Lees meer