Vijf leefstijltips bij bipolaire stoornis

Ik ben arts en heb sinds een aantal jaren een praktijk voor integrale geneeskunde, leefstijlgeneeskunde en klinische psycho-neuroïmmunologie (kPNI). Voor een opdracht in het kader van de kPNI-opleiding moest ik een mindmap maken over bipolaire stoornis. Daarmee heb ik veel over het onderwerp uitgezocht. Ik ken Wim Tilburgs al een aantal jaren en toen ik las dat zijn ketogene leefstijl hem van zijn bipolaire stoornis heeft afgeholpen, besloot ik de kennis die ik voor de opdracht heb opgedaan te verwerken tot een blog.

Hieronder volgt een aantal leefstijltips, naast een literatuurlijst voor wie verder in het onderwerp wil duiken.

Vooraf een disclaimer: ik ben geen psychiater en heb geen ervaring met het behandelen van een bipolaire stoornis. Alle informatie die ik deel komt uit de wetenschappelijk literatuur. Ik probeer hiermee vooral een aantal interessante inzichten te delen.

(Hypo)manie en depressie

Bipolaire stoornis is een complex probleem waarbij een veelvoud van facetten een rol speelt. ‘Bipolair’ slaat op het feit dat perioden van (hypo)manie en depressie elkaar afwisselen. Er worden verschillende vormen onderscheiden, afhankelijk van de ernst van de manie en het aantal wisselingen in episodes. Tijdens een manische episode slapen patiënten weinig, hebben ze weinig eetlust en zijn ze overactief. Sommigen doen in zo’n fase ‘gekke’ of onverstandige dingen zoals veel geld uitgeven. Tijdens een hypomanische periode, als de klachten milder zijn, is het gedrag vaak minder opvallend waardoor de diagnose bipolair wel eens wordt gemist. Mensen krijgen dan ten onrechte de diagnose depressie en ontvangen daardoor niet de juiste behandeling.

Een belangrijke factor is genetica. Tachtig tot negentig procent van de mensen met een bipolaire stoornis heeft een familielid die een depressie of een bipolaire stoornis heeft. Er zijn genmutaties gevonden die vaker voorkomen bij mensen met een bipolaire stoornis, bijvoorbeeld in genen die betrokken zijn bij de biologische klok, bij het beloningssysteem in het brein en bij de aanmaak en regulatie van ontstekingsstofjes in het lichaam. Wie zo’n mutatie heeft is gevoeliger voor het ontwikkelen van een bipolaire stoornis, het betekent niet dat degene de aandoening ook zal krijgen. Daarvoor zijn nog andere factoren van belang.

De aandoening begint meestal vóór het 25e levensjaar en de diagnose wordt iets vaker gesteld bij vrouwen dan bij mannen.

Andere aandoeningen

Opvallend is dat veel mensen met een bipolaire stoornis ook andere aandoeningen hebben waarvan we weten dat de leefstijl en chronische laaggradige ontstekingen een rol spelen, zoals obesitas, metabool syndroom, diabetes type 2 en hart- en vaatziektes. Er zijn veel studies die de ontstekingen als gemeenschappelijk element aanwijzen: bij de verschillende aandoeningen worden verhoogde spiegels gevonden van ontstekingsstofjes in het bloed, van ‘oxidatieve stress’ in mitochondriën (de energiefabriekjes in onze lichaamscellen), en er worden ook geactiveerde ontstekingscellen in de hersenen gevonden (‘neuroinflammatie’).

Bij beeldvormend en functioneel onderzoek van de hersenen worden bij bipolaire stoornis ook veranderingen gezien in bepaalde hersengebieden zoals de hippocampus (die onder meer betrokken bij leren en het geheugen), de thalamus (betrokken bij de integratie van signalen uit de zintuigen, de regulatie van beweging, en bij emoties) en de amygdala (onder andere ook betrokken bij emoties). Het is moeilijk te zeggen of deze veranderingen oorzaak of gevolg zijn van een bipolaire stoornis. Er zijn wel studies die laten zien dat bijvoorbeeld de transporter van de neurotransmitter dopamine minder goed functioneert bij een bipolaire stoornis en dat er afwijkingen zijn in het zogenaamde ‘orexinesysteem’, dat betrokken is bij de slaap-waakcyclus, beloning en motivatie, stressbestendigheid, het eetgedrag, het metabolisme en cognitie.

Bij studies wordt bovendien een verhoogd gehalte aan glutamaat gevonden in de frontale cortex. Glutamaat is een neurotransmitter die zenuwcellen ‘aan’ zet. Het idee is dat een overmaat aan glutamaat kan bijdragen aan celschade. De celschade activeert het immuunsysteem in de hersenen waardoor de al eerder genoemde neuroinflammatie kan ontstaan. Als er sprake is van neuroinflammatie, kunnen zenuwcellen niet goed meer functioneren.

Mitochondriën

Mitochondriën zijn celorganellen die onder andere betrokken zijn bij de productie van energie. Cellen hebben veel energie nodig om al hun functies goed te kunnen uitvoeren. Als er te weinig energie beschikbaar is, lopen processen spaak waardoor allerlei verstoringen in de werking van een cel kunnen optreden. Er zijn veel onderzoeken die laten zien dat de energieproductie in de mitochondriën bij een bipolaire stoornis niet goed verloopt.

Het microbioom en ‘lekke barrières’ in de darmen spelen ook een rol bij een bipolaire stoornis, maar het is nog niet duidelijk of er specifieke veranderingen zijn die kenmerkend zijn voor de ziekte. Andere factoren die een rol spelen zijn het bioritme, early life stress (dus het meemaken van nare dingen vroeg in het leven), latere trauma’s en chronische stress.

Tips

Er is nog niet veel onderzoek gedaan naar de leefstijl bij een bipolaire stoornis. Op basis van wat ik hierboven heb verteld zijn er veel dingen die geprobeerd kunnen worden. Het mooie van leefstijlinterventies is dat ze doorgaans niet schadelijk zijn en weinig geld kosten.

De interventies die ik met mijn kPNI-opleidingsgroep had bedacht voor de opdracht staan hieronder. Ik heb ze ten behoeve van het overzicht onderverdeeld in kopjes, maar uiteraard hebben de interventies allemaal meerdere effecten.

1. Remmen van ontsteking door:

• Een ketogeen dieet met voldoende eiwitten, gezonde vetten, vitamines, mineralen en spore-elementen.

• Zorgen voor een goede balans tussen de inname van omega 6- en omega 3-vetzuren.

• Het eten van planten met ontstekingsremmende flavonoïden zoals kruiden (bijvoorbeeld peterselie en koriander), specerijen (bijvoorbeeld kurkuma en gember), bladgroenten en bessen.

• Het eten van gefermenteerde voeding (zoals zuurkool, kimchi, natto).

• Nuchter te bewegen en ‘sitting breaks’ in te lassen voor wie veel zit.

2. Herstellen van het bioritme door:/strong>

• ’s Morgens het daglicht op te zoeken of een daglichtlamp te gebruiken.

• ’s Avonds na het eten de blootstelling aan blauw licht te vermijden, bijvoorbeeld door een blauw licht filterende bril te gebruiken.

• Te slapen in een donkere kamer of een slaapmasker te gebruiken.

• Maximaal 3 eetmomenten per dag te nemen en niets meer eten na de avondmaaltijd.

• In ‘bulk’ te drinken: een paar keer per dag een paar glazen in plaats van de hele dag door kleine slokjes.

3. Het verbeteren van het microbioom door:/strong>

• Het eten van oplosbare vezels uit groenten en fruit.

• Sterk bewerkt voedsel te vermijden (dat onder andere emulgatoren en conserveringsmiddelen bevat).

• Intermitterend te vasten.

• Te tuinieren.

• Blootstelling aan toxines (zoals alcohol, sigaretten, cosmetica en schoonmaakproducten) te beperken.

4. Stressreductie door:/strong>

• De natuur op te zoeken.

• Voldoende te bewegen.

• Zorgen voor voldoende sociale contacten.

5. De werking van mitochondriën verbeteren door:/strong>

• Intermitterend te vasten.

• De blootstelling aan kou (een koude douche nemen, zwemmen in koud water, handen en voeten in een ijsbad doen) en warmte (een sauna nemen, buiten in de zon gaan); het lichaam zelf laten opwarmen/afkoelen.

• Voldoende te bewegen.

Lees meer

Supportgroep

Bipolair en leefstijl

Supportgroep voor mensen met een bipolaire stoornis die leefstijl als medicijn inzetten.

Word lid van de groep